HIGHLIGHTS
- นโยบายที่มีผลใช้ในช่วงเวลาประเมิน: มหาวิทยาลัยสวนดุสิตประกาศนโยบายการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พลังงาน และทรัพยากร เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2565 ลงนามโดยรองศาสตราจารย์ ดร.ศิโรจน์ ผลพันธิน อธิการบดีมหาวิทยาลัยสวนดุสิต
- พันธกิจด้านการคุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพ: นโยบายกำหนดให้มหาวิทยาลัยส่งเสริมการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ เฝ้าระวังและติดตามสถานภาพทรัพยากรในพื้นที่ และป้องกันผลกระทบที่เกิดจากสิ่งมีชีวิตต่างถิ่น
- ขอบเขตครอบคลุมทุกพื้นที่ของมหาวิทยาลัย: นโยบายครอบคลุมพื้นที่การเรียนรู้ การวิจัย และการปฏิบัติงานของมหาวิทยาลัย วิทยาเขต ศูนย์การศึกษา และพื้นที่จัดการศึกษานอกที่ตั้ง
- กลไกขับเคลื่อนผ่าน อพ.สธ.-มสด.: แผนแม่บท อพ.สธ.-มสด. แนวทางเปิดรับข้อเสนอโครงการ และฐานข้อมูลพรรณไม้ สนับสนุนการสำรวจทรัพยากรชีวภาพ การจัดทำฐานข้อมูล และการกำหนดมาตรการจัดการระดับพื้นที่
มหาวิทยาลัยสวนดุสิตตระหนักว่าการคุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพต้องอาศัยมาตรการเชิงป้องกันควบคู่กับการอนุรักษ์และฟื้นฟู เนื่องจากสิ่งมีชีวิตต่างถิ่นที่ถูกนำเข้ามานอกเขตการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติอาจส่งผลกระทบต่อชนิดพันธุ์พื้นถิ่น ถิ่นอาศัย และสมดุลของระบบนิเวศ มหาวิทยาลัยจึงกำหนดเจตนารมณ์ดังกล่าวไว้ในประกาศมหาวิทยาลัยสวนดุสิต เรื่อง นโยบายการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พลังงาน และทรัพยากร ลงวันที่ 18 สิงหาคม 2565
นโยบายฉบับนี้กำหนดทิศทางการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พลังงาน และทรัพยากรอย่างรับผิดชอบ เพื่อพัฒนามหาวิทยาลัยสู่มหาวิทยาลัยสีเขียว โดยครอบคลุมส่วนงานด้านการเรียนการสอน การวิจัย และการปฏิบัติงานในพื้นที่มหาวิทยาลัย วิทยาเขต ศูนย์การศึกษา และพื้นที่จัดการศึกษานอกที่ตั้ง นโยบายข้อ 5 ระบุให้มหาวิทยาลัยส่งเสริมการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ เฝ้าระวังและติดตามสถานภาพของทรัพยากรในพื้นที่ และป้องกันผลกระทบที่เกิดจากสิ่งมีชีวิตต่างถิ่น ซึ่งเป็นสาระสำคัญที่สอดคล้องโดยตรงกับตัวชี้วัด SDG 15.3.4
กำหนดทิศทางเชิงนโยบายเพื่อคุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพ
นโยบายการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พลังงาน และทรัพยากร เชื่อมการป้องกันผลกระทบจากสิ่งมีชีวิตต่างถิ่นเข้ากับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ การจัดภูมิทัศน์เชิงนิเวศ การรักษาพื้นที่สีเขียว และการอนุรักษ์หรือฟื้นฟูพื้นที่เสื่อมโทรมอย่างยั่งยืน นโยบายจึงไม่ได้มองความหลากหลายทางชีวภาพเป็นประเด็นแยกส่วนจากการดำเนินงานของมหาวิทยาลัย แต่กำหนดให้เป็นส่วนหนึ่งของระบบบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมของทุกพื้นที่
การเฝ้าระวังและติดตามสถานภาพทรัพยากรเป็นกลไกสำคัญของการป้องกันผลกระทบ เพราะทำให้แต่ละพื้นที่สามารถระบุได้ว่ามีชนิดพันธุ์ใดปรากฏอยู่ พบในตำแหน่งใด และมีแนวโน้มส่งผลต่อความหลากหลายทางชีวภาพท้องถิ่นหรือไม่ วิทยาเขตและศูนย์การศึกษาจึงสามารถใช้ข้อมูลดังกล่าวประกอบการกำหนดพื้นที่สำรวจ จัดทำทะเบียนชนิดพันธุ์ วางแผนภูมิทัศน์ เลือกชนิดพืช และกำหนดมาตรการอนุรักษ์หรือควบคุมที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่


ใช้กลไก อพ.สธ.-มสด. สนับสนุนข้อมูลและการจัดการระดับพื้นที่
มหาวิทยาลัยขับเคลื่อนพันธกิจด้านความหลากหลายทางชีวภาพผ่านโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต หรือ อพ.สธ.-มสด. แผนแม่บทระยะ 5 ปีที่เจ็ดกำหนดกิจกรรมสำรวจและเก็บรวบรวมข้อมูลทรัพยากรชีวภาพและกายภาพ การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ทรัพยากร การจัดทำฐานข้อมูลทรัพยากร และการสร้างจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์
แนวทางการเปิดรับข้อเสนอโครงการ อพ.สธ.-มสด. ประจำปีงบประมาณ 2568 แปลงแผนแม่บทเป็นกลไกสนับสนุนงบประมาณและกลั่นกรองโครงการ โดยเปิดรับโครงการด้านการสำรวจทรัพยากรชีวภาพ การปลูกรักษาพันธุกรรมพืชพื้นเมือง การจัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ การจัดการพื้นที่ การปรับปรุงดิน การจัดการระบบน้ำ และการจัดการศัตรูพืช ข้อเสนอโครงการทุกโครงการต้องสอดคล้องกับกรอบแผนแม่บท อพ.สธ.-มสด. และผ่านเกณฑ์การพิจารณากลั่นกรองก่อนรับการสนับสนุน
แนวทางดังกล่าวกำหนดพื้นที่เป้าหมายสำหรับการสำรวจและจัดทำฐานข้อมูลทรัพยากรในรัศมี 50 กิโลเมตรโดยรอบมหาวิทยาลัยสวนดุสิต และกำหนดแปลงสาธิตเกษตรปลอดภัยอัจฉริยะ ณ วิทยาเขตสุพรรณบุรี เป็นพื้นที่สำหรับปลูกและรักษาพันธุกรรมพืชพื้นเมือง พืชสมุนไพร และพืชเศรษฐกิจ เมื่อใช้ร่วมกับฐานข้อมูลพรรณไม้ อพ.สธ.-มสด. กลไกเหล่านี้ช่วยให้หน่วยงานมีข้อมูลร่วมกันในการระบุความหลากหลายทางชีวภาพและประเมินประเด็นที่ต้องจัดการในระดับพื้นที่
แปลงการเฝ้าระวังสู่มาตรการป้องกัน ควบคุม และฟื้นฟู
ประกาศนโยบายปี 2565 กำหนดพันธกิจในการป้องกันผลกระทบจากสิ่งมีชีวิตต่างถิ่น ขณะที่แผนแม่บทและแนวทางเปิดรับข้อเสนอโครงการ อพ.สธ.-มสด. เป็นกลไกที่ช่วยให้วิทยาเขตและศูนย์การศึกษาแต่ละแห่งพัฒนามาตรการให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ได้แก่ การสำรวจและบันทึกชนิดพันธุ์ การประเมินความเสี่ยงต่อพืชพื้นถิ่นและถิ่นอาศัย และการใช้ข้อมูลดังกล่าวประกอบการจัดการภูมิทัศน์ พื้นที่เกษตร และพื้นที่เรียนรู้
เมื่อการติดตามพื้นที่พบสิ่งมีชีวิตต่างถิ่นที่อาจส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ หน่วยงานผู้รับผิดชอบต้องบันทึกชนิดพันธุ์ ตำแหน่งที่พบ ช่องทางการเข้ามา ผลกระทบที่สังเกตได้ และแนวทางดำเนินการ การประเมินดังกล่าวจะเป็นฐานสำหรับกำหนดมาตรการตามระดับความเสี่ยง เช่น การหลีกเลี่ยงการปลูกหรือจัดซื้อเพิ่ม การป้องกันการแพร่กระจายผ่านเมล็ดหรือวัสดุปลูก การควบคุมอย่างปลอดภัย การฟื้นฟูพื้นที่ด้วยพืชพื้นถิ่นที่เหมาะสม และการติดตามการกลับมาปรากฏซ้ำของชนิดพันธุ์นั้น
แนวทางนี้มีความสำคัญต่อมหาวิทยาลัยสวนดุสิต เนื่องจากวิทยาเขตและศูนย์การศึกษานอกที่ตั้งอยู่ในบริบทนิเวศที่แตกต่างกัน ชนิดพันธุ์ที่ไม่มีความเสี่ยงในพื้นที่หนึ่งอาจต้องได้รับการเฝ้าระวังเป็นพิเศษในอีกพื้นที่หนึ่ง นโยบายระดับมหาวิทยาลัยจึงกำหนดทิศทางร่วม ขณะที่ อพ.สธ.-มสด. ช่วยให้การดำเนินงานระดับพื้นที่ใช้ข้อมูลจากการสำรวจและความหลากหลายทางชีวภาพท้องถิ่นเป็นฐาน
ในรอบการดำเนินงานต่อไป แต่ละวิทยาเขตและศูนย์การศึกษาจะใช้กระบวนการวางแผนและเสนอข้อเสนอโครงการ อพ.สธ.-มสด. เพื่อบันทึกความเสี่ยงจากสิ่งมีชีวิตต่างถิ่นและกำหนดมาตรการจัดการที่เหมาะสมกับพื้นที่ ข้อมูลดังกล่าวจะทำให้มหาวิทยาลัยสามารถแสดงผลการป้องกัน ควบคุม และฟื้นฟูอย่างเป็นรูปธรรมและตรวจสอบได้
ด้วยการบูรณาการประกาศนโยบายการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พลังงาน และทรัพยากร ปี 2565 เข้ากับแผนแม่บท อพ.สธ.-มสด. แนวทางกลั่นกรองโครงการ และฐานข้อมูลพรรณไม้ มหาวิทยาลัยสวนดุสิตจึงมีกรอบนโยบายและกลไกดำเนินงานเพื่อป้องกันผลกระทบจากสิ่งมีชีวิตต่างถิ่นในทุกพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัย
หลักฐานประกอบ: เว็บไซต์ อพ.สธ.-มหาวิทยาลัยสวนดุสิต | แนวทางการเปิดรับข้อเสนอโครงการ อพ.สธ.-มสด. ประจำปีงบประมาณ 2568 | ฐานข้อมูลพรรณไม้ อพ.สธ.-มสด. |
